Phân tích tốc độ phục hồi tài sản trong đợt giảm -25% năm 2022: Lý do

Năm 2022: Drawdown, chênh lệch hạ mức giữa các tài sản

2022 là năm lạm phát bùng nổ và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tăng lãi suất cơ bản liên tiếp (từ 0,25% tháng Ba lên 4,33% tháng Mười hai). Thị trường chứng khoán toàn cầu sụp đổ đồng loạt. Tuy nhiên, tùy theo loại tài sản, mức giảm chênh lệch rất lớn.

Cổ phiếu Mỹ: S&P 500 -18,1%, trong khi Nasdaq 100 rớt -33%. Cổ phiếu tăng trưởng tập trung ở Nasdaq nhạy cảm hơn với lãi suất. VOO (theo dõi S&P 500) với phí năm 0,03% ghi nhận giảm -18%, trong khi QQQ (Nasdaq) cùng mức phí ~0,2% rớt -33%.

Cổ phiếu Việt Nam: Chỉ số VN-Index mất -36,7%, mức giảm sâu hơn thị trường Mỹ. Các ETF Việt tương ứng cũng rơi vào mức -28% đến -37%.

ETF cổ tức: SCHD (Schwab U.S. Dividend Equities) với phí 0,06%/năm hạ -12~15%, các quỹ cổ tức trong nước tương tự hoặc sâu hơn một chút. Mặc dù cổ tức năm (3~4%) bảo vệ từng phần, tuy nhiên khi xét kỹ hiệu ứng ex-dividend, lợi nhuận ròng vẫn cùng mức sụt giảm của cổ phiếu.

Điểm chính ở đây là biên độ chênh lệch giảm. Giữa Nasdaq (-33%) và S&P 500 (-18%) là 15 điểm phần trăm, chênh lệch so với ETF cổ tức là 12~18 điểm phần trăm. Mỗi drawdown khác nhau có tác động tổn thất hoàn toàn khác nhau tùy loại tài sản.

Tốc độ phục hồi: Tại sao biến động cao phục hồi nhanh hơn

Năm 2023, tình cảnh đảo chiều. S&P 500 phản ứng +24,2%, Nasdaq 100 bứt phá +43,4%. Tài sản nào có biến động cao, phục hồi càng nhanh.

ETF cổ tức ra sao? SCHD năm 2023 chỉ +9~10% mà thôi. Tuy vậy, con số này đã gồm cổ tức (3~4%/năm). Riêng lợi nhuận từ giá tăng là +6~7% chỉ. Đây là lõi của phân tích biến động: biến động cao = giảm sâu nhưng phục hồi mạnh mẽ hơn. Về mặt kỹ thuật, cổ phiếu tăng trưởng bán tháng Mười hai năm 2022 lại được mua ầm ầm tháng Ba 2023, chủ yếu do kỳ vọng lãi suất hạ, khiến phản ứng chữ V dẫn đầu. Cổ tức, ngược lại, ổn định nhưng không nắm bắt được động lực phục hồi.

So sánh thời gian phục hồi: Nasdaq 100 mất khoảng 10 tháng (khoảng tháng Ba 2023), S&P 500 mất ~14 tháng (tháng Tư 2023) để về mức cũ. ETF cổ tức mất 18+ tháng. Tài sản biến động cao 2 lần so với cổ tức nhưng phục hồi sớm hơn 1~2 tháng. Điều này có nghĩa là từ mốc đáy, tài sản biến động cao quay trở lại “lợi nhuận dương” nhanh hơn đáng kể.

Khía cạnh biến động: Cơ hội nghịch lý cho nhà đầu tư tiền định kỳ

Thông thường, biến động cao được xem là ‘rủi ro cao’. Mất mát 2022 cũng vậy. Tuy nhiên, từ góc độ đầu tư định kỳ (dollar-cost averaging), tình huống khác.

Giả sử Anh L. đầu tư $500/tháng vào ETF từ 2020. Suốt năm 2022, anh tổng cộng bổ sung $6.000, đều rơi vào mức giá thấp nhất của năm. Với Nasdaq (-33%), $6.000 này mua được cổ phiếu trị giá ~$9.000 (theo giá gốc). Ngược lại, cổ tức ETF với cùng số tiền chỉ mua được ~$7.100.

Năm 2023, Nasdaq +43,4% nâng vị thế lên ~$12.900, cổ tức +9~10% đưa vị thế lên ~$7.800 chỉ. Nếu Anh L. bán vào đầu 2023, Nasdaq làm lãi ~$3.900, cổ tức làm lãi ~$700. Biến động không phải 6 lần nhưng tác động vào mức lợi nhuận rõ ràng.

Đây là nghịch lý của biến động: Biến động cao gây tổn thất lớn, nhưng cũng tạo phục hồi mạnh. Đặc biệt trong trường hợp ‘suy hoảng’ như 2022, tài sản bị bán ồ ạt ở mức rẻ, lúc sau phục hồi lại mạnh nhất.

So sánh giảm hạ năm 2022 và phục hồi của tài sản năm 2023

Ghi chú: Không tính cổ tức tái đầu tư, không tính biến động tỷ giá. Nguồn: Công bố của các ETF, Morningstar, Yahoo Finance, dữ liệu tháng Hai năm 2024.

Rủi ro: Kịch bản phân tích này có thể sai

Phân tích trên dựa trên tiền đề “Năm 2022 giảm, 2023 phục hồi nhanh”. Tuy vậy, thực tế phức tạp hơn.

Thứ nhất, khác biệt chu kỳ lãi suất: Đợt sụp 2020 (COVID) là chu kỳ hạ lãi suất nên phục hồi chữ V trong 6 tháng. Năm 2022 là chu kỳ tăng lãi suất nên phục hồi kéo dài. Nếu 2024~2025 tiếp tục tăng lãi suất, quy luật cũ (biến động cao = phục hồi nhanh) có thể vỡ vụn.

Thứ hai, ảo tưởng phòng thủ cổ tức: SCHD giảm -12,4% năm 2022 có vẻ bảo vệ tốt, nhưng dòng tiền cổ tức (3,8%) là nguyên nhân chính. Riêng giá cổ phiếu, SCHD rơi khoảng -16%. Nói cách khác, “ổn định” của cổ tức là dòng tiền, không phải giá cổ phiếu ổn định. Nhầm lẫn này nguy hiểm.

Thứ ba, thiên vị sinh tồn: Các cổ phiếu/công ty có mặt ở Nasdaq năm 2022 đều phục hồi năm 2023. Nhưng cũng có những công ty phá sản hoặc hủy niêm yết cùng giai đoạn. Nhà đầu tư cổ phiếu riêng lẻ chịu rủi ro này. ETF tránh được bằng cách đa dạng hóa, nhưng khi tổng quát hóa cần cẩn trọng.

Câu hỏi thường gặp

Câu: Năm 2022 có thể xuất hiện đợt giảm -25% trở lên không?

Có thể. Từ 2008 đến nay, cứ mỗi 10 năm lại xuất hiện một đợt sụp -30% trở lên (2008 tài chính -57%, 2020 COVID -34%, 2022 tăng lãi suất -33%). Nếu từ 2026 có tín hiệu suy thoái kinh tế, rủi ro hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, mức độ giảm (ví dụ -30% vs -50%) và thời gian phục hồi (6 tháng vs 24 tháng) phụ thuộc rất lớn vào chu kỳ kinh tế và chiều hướng lãi suất.

Câu: Vậy phải chỉ nên mua tài sản biến động cao?

Không. Phân tích trên chỉ xem xét giai đoạn 2022→2023. Dữ liệu 2024 có thể khác hoàn toàn. Hơn nữa, không bao nhiêu nhà đầu tư chịu được sự giảm -33%. ETF cổ tức như SCHD có lợi thế về tâm lý an tâm và dòng tiền cổ tức. Mặc dù giảm sâu hơn, nhưng nếu tâm lý ít bị lay động, lợi nhuận thực tế dài hạn có thể cao hơn.

Câu: Sao VOO (+24,2% năm 2023) tốt mà vẫn có người giữ SCHD?

Vì cổ tức được tái đầu tư. SCHD năm 2023 cấp cổ tức khoảng 3,8%, tái đầu tư lại thì tổng lợi nhuận gần +13%. VOO chỉ cấp ~1,7% nên tái đầu tư cũng chỉ +26%. Giá trị tuyệt đối VOO lớn hơn, nhưng xét về hiệu quả thuế (cổ tức bị đánh thuế hàng năm vs lợi nhuận lãi bán chỉ khi bán), SCHD lợi thế hơn, đặc biệt trong tài khoản miễn thuế.

Câu: Tài sản phục hồi nhanh 2023 có tiếp tục tăng không?

Không đảm bảo. Phục hồi 2023 do kỳ vọng lãi suất hạ cộng hiệu ứng AI. Từ 2024 trở đi, rủi ro tăng lãi suất, bất ổn bầu cử Mỹ, kinh tế Trung Quốc yếu là các biến số mới. Tài sản phục hồi nhanh trước không chắc nhanh lại sau. Tuy vậy, biến động bản thân có xu hướng là ‘cơ hội’ dài hạn nếu nắm bắt đúng.

Câu: Đầu tư $500/tháng qua cơn 2022 tổng lỗ bao nhiêu?

Theo giá trung bình (dollar-cost averaging), khoảng -15~20%. Vì năm 2020~2021 mua ở giá cao kéo trung bình xuống. Nhưng vì thêm mua ở mức thấp 2022, nên 2023 phục hồi rất có khả năng. Như trường hợp Anh L., cuối 2023 lợi nhuận tích lũy đã quay lại +14%.

Câu: Tái đầu tư cổ tức hay rút tiền cổ tức để chi tiêu tốt hơn?

Nếu mục tiêu là tăng trưởng tài sản dài hạn thì tái đầu tư (hiệu ứng lợi nhuận kép) tốt hơn. Cổ tức 3~4% tái đầu tư tạo thêm 2~3 điểm phần trăm lợi nhuận dài hạn. Tuy nhiên, thuế phải nộp mỗi năm. Trong tài khoản không thuế (nếu có), tái đầu tư rõ ràng có lợi. Trong tài khoản thường thì cần so sánh mức thuế hậu để quyết định. Khi thị trường giảm sâu như 2022, rút cổ tức rồi mua tay ở mức giá thấp cũng là chiến lược khả thi.

Biến động là tín hiệu, không phải dự báo

Dữ liệu 2022 nói rằng biến động cao đi kèm tổn thất lớn nhưng phục hồi cũng mạnh mẽ. Tuy nhiên, quy luật này chỉ áp dụng trong bối cảnh lãi suất tăng rồi bắt đầu hạ.

Nếu lãi suất từ nay sẽ giảm (tương tự 2020), có thể kỳ vọng phản ứng nhanh như 2020. Ngược lại, nếu lãi suất tiếp tục tăng, phục hồi sẽ kéo dài. Và nhớ rằng cổ tức bảo vệ dòng tiền, không phải giá cổ phiếu.

Nhưng điểm quan trọng cuối cùng: Năm 2022 là ’năm giảm giá’ nhưng đối với nhà đầu tư định kỳ là ‘cơ hội mua giá thấp’. Khả năng chịu biến động có giá trị chính vì biến động tạo cơ hội. Rủi ro là biến động không đủ để dự báo thời điểm phục hồi — con số là tất cả, nhưng thời gian vẫn là ẩn số.